زیارت گاه پیر سبز
در دوران سلطنت یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی به هنگام حمله اعراب به مرزهاي غربي ايران چون اوضاع مملكت رو به وخامت می رفته ، یزد گرد فکری اندیشیده که خاندان خود را از مداین ( پايتخت ساسانيان ، واقع در عراق ) به یزد که نسبتا منطقه ای امن و دور از مرز بوده کوچ دهد. بنا به رواياتي اسم یزد از یزدگرد به یادگار مانده است .
پسران يزدگرد به نامهای هرمزان و اردشیرو دخترانش به نامهای شهربانو ، پارس بانو ، مهربانو ، نيك بانو ، نازبانو و همسرش به نام کتایون و خدمه ايشان به نام هریشت بوده که بعد از شكست از اعراب در زمان خلافت عمر و کشته شدن يزدگرد ، اين خانواده مورد تعقيب سپاهيان عرب قرار گرفته و ايشان براي حفظ و زنده ماندن شخصي از ميان خاندان سلطنتي در یزد از یکدیگر وداع کرده و هر یک به سویی متواری می شوند . هرمزان و شهر بانو پسرو دختر بزرگ یزدگرد در حین فرار اسیر و به عربستان منتقل و مورد عنایت پیشوای اسلام قرار می گیرند . بعدها شهربانو به عقد امام حسين در مي آيد .
پارس بانو و مهربانو به سمت شمال غربی یزد گریزان و در محلی از یکدیگر جدا می شوند . مهربانو سرانجام در اثر بی غذایی و رنج سفر در عقدا در می گذرد که هم اینک به مزرعه مهر معروف است . از آنجا كه خاندان ساساني ، زرتشتيان متديني بوده اند سرگذشت ايشان مورد توجه معتقدين اين دين قرار گرفته و محل در گذشت و يا ناپديد شدنشان را تقدس بخشيده و به صورت زيارت گاه مورد توجه قرار داده اند .
پارس بانو درشمال غربی عقدا ناپدید شده و زیارتگاهی به نام وی موجود است . زرتشتیان معتقدند شکافی که در دل کوه و بر دیواره این زیارت گاه وجود دارد محل غایب شدن پارس بانو بوده و سالها پس ازغیبت وی مقداری از پوشش او در میان شکاف کوه پیدا بوده که به تدریج از بین رفته است . نيك بانو به همراه هريشت به سمت اردكان فراري شده و درمكاني از يكديگر جدا مي شوند . در محل ناپديد شدن اين دو نيز زيارتگاهي به نامهاي پير هريشت و پير سبز برپا شده است . زيارتگاه هاي ديگري نيز در اطراف يزد به نام ساير بستگان يزدگرد ، نظير پير ناركي متعلق به ناز بانو در مهريز و نارستانه وجود دارد كه در حوصله اين يادداشت نمي گنجد .
پير سبز در 30 كيلومتري اردكان يزد مهمترين زيارتگاه زرتشتيان سراسر جهان است كه همه ساله به هنگام خرداد ماه در اين محل گرد آمده ومناسك خاصي را برگذار مي كنند . در اين مكان علاوه بر ساختمان اصلي كه محل ناپديد شدن نيك بانو است بناههاي ديگري نيز در طول ساليان دراز توسط زائرين و جهت اسكان در موعد زيارت ، در دامنه كوه بنا شده است . ارتفاع پايين كوه تا ساختمان اصلي در حدود 60 متر است كه اين مسير توسط صدها پله توسط زائرين و بازديد كنندگان طي مي شود.
پير سبز به چك چك نيز معروف است . اين تسميه به لحاظ وجود چشمه اي بر فراز ساختمان اصلي است كه در تمام اوقات سال فعال و آب زلالي از آن به صورت قطره قطره جاري است .
در دل كوير خشك و بي آب و علف وجود اين چشمه كه چناري كهن سال نيز از آن سيرآب مي شود از عجايب است . زرتشتيان اين آب را متبرك دانسته و به هنگام زيارت بخشي از آن را كه در حوضچه اي نگهداري مي شود نوش مي كنند .در ساختمان اصلي كه بخش اعظم آن ديواره سنگي كوه است علاوه بر مجمر آتش ، تنه چنار وحوضچه جمع آوري آب ، محل ناپديد شدن نيك بانو نيز در شياري از دل كوه چشم نوازي مي كند .
